Begrippenlijst

Requester federated analysis

Een onderzoeker kan met de aanvrager federatieve analyse een opdracht geven aan de uitvoerder(s) gefedereerde analyse, voor het uitvoeren van een lokale analyseberekening bij een datahouder.

Request register

Data-aanvraag en -uitgifte register, waarin de data-aanvraagdienst de aanvragen beheert.

Addressing service

Generieke dienst, zowel voor de zorg zelf (primair gebruik) als voor onderzoek & innovatie (secundair gebruik), die aangeeft welke partijen meedoen met welke functies en hoe deze te adresseren

Anonymize

Bij geanonimiseerde data zijn persoonsgegevens op zodanige manier verwerkt dat ze niet meer herleidbaar zijn tot één specifieke persoon. Het proces van anonimiseren kan niet teruggedraaid worden.

Zie ook: TZW

API

Een API (Application Programming Interface) wordt gebruikt door softwarecomponenten om op een geformaliseerde manier gegevens uit te wisselen

Zie ook: TZW

Authorative source

Een authentieke bron is een registratie van gegevens die als de primaire bron van die informatie wordt beschouwd.

Zie ook: TZW

Payment service

Een dienst die een gebruiker een bedrag in rekening kan brengen afhankelijk van afgenomen diensten/data-sets

Citizen

In de context van het Health-RI ecosysteem is een burger een individu dat regie voert over haar of zijn gegevens in het kader van onderzoek en innovatie.

Gerelateerde rollen: cliënt, patiënt, subject

Meer Rollen | BurgerPreview

Zie ook: TZW

Catalogue

Bij Rollen wordt gesproken over de Rol Datagids. Hiermee wordt de Catalogus bedoeld, zoals deze o.a. als Nationale gezondheidsdata catalogus geïmplementeerd is in de Health-RI hub. Deze rol voert diensten uit waarmee een datagebruiker bestaande gezondheidsdata kan vinden die bruikbaar is voor het onderzoek met de functies

• Verzamelen decentrale metadata; bij Vinden  en ontdekken bestaande gezondheidsdata actie vraagt de catalogus bij alle FAIR data points die in het FAIR data point Register zijn aangemeld de laatste stand van zaken op.

• Publiceren metadata

• Vindbaar maken van metadata

Zie ook: TZW

Processing centrally

Bij centraal verwerken wordt de verwerking van data van verschillende datahouders op één centrale plaats verwerkt. De beheerder van de omgeving is hierbij niet noodzakelijkerwijs verbonden aan hetzelfde instituut als de Datagebruiker.

Central data provider review commitee

Generieke dienst, zowel voor de zorg zelf (primair gebruik) als voor onderzoek & innovatie (secundair gebruik), verantwoordelijk voor

• Opstellen en beheren generieke gebruiksvoorwaarden

• Toetsen of een gewenste uit te voeren analyse voldoet aan de gebruiksvoorwaarden van de aangevraagde dataset(s)

• Toetsen (bron overstijgende) data-aanvraag op herleidbaarheid persoonsgegevens

• Bijhouden jurisprudentie

Alternatieve naam: Centrale datatoegangscommissie

Zie ook: TZW

Cohort

Een groep mensen die bepaalde kenmerken of eigenschappen delen en onderwerp zijn van een studie, dataset of biobank/collectie.

Zie ook: TZW

Federated analysis coordinator

De coördinator gefedereerde analyse zorgt voor de tooling om (bij een gefedereerde analyse) de analysevraag in te dienen en zorgt ervoor dat de analysevraag voor de uitvoerders gefedereerde analyse beschikbaar komt en dat de resultaten van de gefedereerde analyse verzameld worden.

Making data comply with FAIR principles

Dit verwijst naar het proces waarbij men bestaande data beoordeelt op basis van de FAIR-principes en eventuele aanpassingen doet om aan deze principes te voldoen.

Het kan gaan om het toevoegen van ontbrekende metadata, het verbeteren van de vindbaarheid van data, het standaardiseren van formaten, enzovoort.

Het doel is om de data te transformeren zodat ze volledig aan de FAIR-criteria voldoen.

Dataprovider

De data-aanbieder richt het leverproces van de dataset in op basis van gebruiksvoorwaarden van de datavoorbereider en de doeltransformatie.

De rol data-aanbieder is een van de rollen die moet worden ingevuld door de datahouder. De datahouder is verwerkingsverantwoordelijke van de data die de data- aanbieder beschikbaar stelt.

Meer Rollen | Data aanbiederPreview

Data-archiver

Een data-archivaris archiveert data om de continuïteit van data-aanbieden te borgen bij het potentieel beëindigen van een originele databron van een dataproducent.

De rol data-archivaris is een van de rollen die moet worden ingevuld door de rol datahouder. De datahouder is verwerkingsverantwoordelijke van de data die de data archivaris archiveert.

Zie ook: TZW

Datacentric approach

Een manier van kijken waarbij de data centraal staat en niet het doel waar het voor is verzameld of wordt gebruikt.

Data dictionary

Een data dictionary is een verzameling namen, definities en kenmerken over data-elementen die worden gebruikt of vastgelegd in een database, informatiesysteem of onderdeel van een onderzoeksproject. Het beschrijft de betekenissen en doelen van data-elementen binnen de context van een project en biedt richtlijnen voor interpretatie, geaccepteerde betekenissen en representatie. Een data dictionary biedt ook metadata over data-elementen. De metadata in een data dictionary helpen bij het definiëren van de reikwijdte en kenmerken van data-elementen, evenals de regels voor hun gebruik en toepassing.

Bron: Everything You Need to Know About a Data Dictionary

Make data FAIR

Dit proces omvat het toewijzen van unieke en blijvende identificatoren aan de data, het verrijken van metadata en het registreren of indexeren van deze gegevens in doorzoekbare bronnen.

Zie ook: Begrippenlijst | Data aan FAIR principes laten voldoenPreview

Data Governance Committee

De Data governance commissie is bij voorkeur één geautoriseerde regiepartij die een standaard data dictionary voor een betreffend domein opstelt​, samen met domein experts.

De data governance commissie bepaalt en beheert:

• Gestandaardiseerd behandelproces en protocollen

• Bepalen set noodzakelijke datapunten uit standaard behandelproces(sen)​

• Minimale dataset met bijbehorende metadata set

• Eenheid van taal voor betreffende dataset (codering en modellering); waarbij de betreffende data governance commissie de spreekbuis is naar de (internationale) standaardhouders om evt. harmonisatie aanpassingen door te voeren, om kwaliteitsverlies bij data omvorming zoveel mogelijk te voorkomen.

• FAIR metadata templates

• Data omvormer definities tussen de verschillende doelgroepen binnen de eenheid van taal.

 De Data Governance Commissie valt onder de generieke diensten

Meer: Data-governancecommissiePreview

Zie ook: TZW

Data user

Een datagebruiker is een natuurlijk persoon die toegang heeft tot gezondheidsdata binnen het Health-RI ecosysteem voor onderzoek, beleid en innovatie, voor de uitvoering van specifieke taken of doeleinden. Een datagebruiker kan bijvoorbeeld een onderzoeker zijn die gegevens nodig heeft voor wetenschappelijk onderzoek, een overheidsinstantie die gegevens nodig heeft voor het monitoren van de volksgezondheid of een zorgverlener die toegang nodig heeft tot gezondheidsdata voor diagnose of behandeling

Data user institute

Een datagebruiker-instituut is de organisatie waar de datagebruiker bij hoort. Het instituut is juridisch verantwoordelijk/aansprakelijk voor wat er met de data gebeurt en ook de contractpartij voor eventuele overeenkomsten.

Data guide

De Datagids voert diensten uit waarmee een onderzoeker bestaande gezondheidsdata kan vinden die bruikbaar is voor het onderzoek met de functies

• Verzamelen decentrale metadata; bij Vinden en ontdekken bestaande gezondheidsdata actie vraagt de Datagids bij alle FAIR data points die in het Adresseringsdienst zijn aangemeld de laatste stand van zaken op.

• Publiceren metadata

• Vindbaar maken van metadata

Alternatieve naam: catalogus

Zie ook: TZW

Data holder

Een Datahouder is een persoon of organisatie die verantwoordelijk is voor het beheer en de bewaring van gezondheidsdata binnen het Health-RI ecosysteem voor onderzoek, beleid en innovatie. Dit kan bijvoorbeeld een (verzameling van) een ziekenhuis, een zorginstelling, een overheidsinstantie of een onderzoeksorganisatie zijn die gezondheidsdata beheert en bewaart.

De Datahouder vormt een verzameling rollen die originele gezondheidsdata correct beschikbaar stellen aan het Health-RI ecosysteem, te weten:

• Lokale datatoegangscommissie

• Dataproducent

• Datavoorbereider

• Data-archivaris

• Data-aanbieder

• Uitvoerder gefedereerde analyse

Meer Rollen | DatahouderPreview

In de AVG gebruikt men voor dit begrip vaak de term 'data controller'.

Zie ook: TZW

Data management plan

Een Data Management Plan (DMP) is een formeel document dat men aan het begin van een onderzoeksproject ontwikkelt en waarin alle aspecten van het beheer van de data worden beschreven, zowel tijdens als na het project. Het bevat onder andere:

• welke data men gaat verzamelen (type, grootte)

• waar de data worden bewaard, wie er toegang toe heeft en hoe de toegang is geregeld

• hoe vaak er een back-up van de data wordt gemaakt

• hoe de data gedocumenteerd worden

• de strategie voor versiebeheer en de mappenstructuur die gebruikt gaat worden

• of er privacy- en eigendomsproblemen zijn

• of en hoe de data gearchiveerd en gedeeld gaan worden.

bron uu.nl

Zie ook: TZW

Data minimisation

Dataminimalisatie wil zeggen dat een dataset niet meer data bevat dan noodzakelijk is voor het doel waarvoor de dataset is aangevraagd.

Mapping service

De Data-omvormer is een Generieke dienst, zowel voor de zorg zelf (primair gebruik) als voor onderzoek, beleid & innovatie (secundair gebruik), die ervoor zorgt dat data consistent vertaald wordt tussen de verschillende doelgroepen van datahouders en datagebruikers. Bij verandering in codering en modellering van standaarden binnen de eenheid van taal, wordt deze eenmalig hier doorgevoerd.

Data cleansing

Het proces van het detecteren en corrigeren of verwijderen van corrupte, dubbele, onvolledige, onjuiste of irrelevante data uit een dataset, tabel of database.

Researchdata request service

Generieke dienst tbv onderzoek & innovatie (secundair gebruik), verantwoordelijk voor

• Vastleggen identiteit en authenticiteit onderzoeker

• Vastleggen toestemming start onderzoek

• Vastleggen dataonderzoek aanvraag en omgeving

• Versturen dataonderzoek aanvraag naar toetsingscommissies

• Administreren vervolgproces dataonderzoek aanvraag

Alternatieve naam: Data aanvraagdienst

Data producer

De dataproducent produceert, creëert en bewaart de originele gezondheidsdata, bij voorkeur met

• Context informatie

• Gebruiksvoorwaarden

• Codering en modellering volgens grondlegger eenheid van taal

• Kenmerken voor de kwaliteit c.q. bruikbaarheid

• Versiebeheer

Voor originele databronnen, waarbij de datagebruiker niet de grondslag heeft om persoonsgevoelige informatie te kennen (voorbeeld onderzoekers databronnen), zal de dataproducent de originele gezondheidsdata gepeseudonimiseerd of geanonimiseerd opslaan.

De rol dataproducent is een van de rollen die moet worden ingevuld door de rol datahouder. De datahouder is verwerkingsverantwoordelijke van de data die de dataproducent produceert.

Alternatieve naam: databron

Zie ook: TZW

Dataset

Een dataset is een collectie van vergelijkbare gegevens die betrekking hebben op een groep datasubjecten. De collectie heeft een zekere uniformiteit, zoals de aanwezigheid van bepaalde data-items of datatypen, en vergelijkbare data-acquisitie en verwerkingstechnieken, zodat het zin heeft de dataset als groep te zien waaruit voor hergebruik kan worden geput.
Een dataset kan statisch zijn, dwz dat de dataset na oplevering niet meer verandert. Aan de andere kant kan een dataset ook dynamisch zijn: de dataset is dan aan verandering onderhevig en/of kan worden aangevuld. In dat geval kan de lijst van datasubjecten die door de dataset wordt beschreven ook veranderen.

Zie ook: TZW

Datasubject

Een datasubject is een identificeerbare natuurlijke persoon, waarvan gezondheidsdata wordt verzameld, verwerkt, opgeslagen of gedeeld binnen het Health-RI ecosysteem voor onderzoek en innovatie. Dit kan bijvoorbeeld een patiënt zijn waarvan medische gegevens worden opgeslagen en gedeeld tussen verschillende zorgverleners, onderzoekers of overheidsinstanties.

Data Preparator

De Datavoorbereider scheidt, vanuit het data centrische principe, de originele gezondheidsdata van de originele toepassing en prepareert de originele gezondheidsdata, daar waar nodig, ten behoeve van meervoudig gebruik (zo ook voor gebruik voor onderzoek en innovatie) in een persistent dataplatform.

De rol datavoorbereider is een van de rollen die moet worden ingevuld door de rol datahouder. De datahouder is verwerkingsverantwoordelijke van de data die de datavoorbereider transformeert.

Meer Rollen | DatavoorbereiderPreview

Data visiting

Een vorm van data processing op één (bestaande) dataset op één lokatie (bv Plugin)

Target transformation

Het proces van het transformeren van gezondheidsdata van hun oorspronkelijke doel, zoals bijvoorbeeld het ondersteunen van patiëntenzorg, naar andere doeleinden, zoals onderzoek of analyse.

Aan de andere kant kan het zijn dat onderzoeksdata die bijvoorbeeld is verzameld met een EDC tool nog een doeltransformatie moet ondergaan om geschikt te worden voor secundair gebruik.

 Unity of language

Eenheid van taal schrijft niet voor dat iedere doelgroep dezelfde wijze van coderen en modelleren dient te gebruiken. Kwaliteitsverlies bij het mappen van de verschillende toegepaste coderingen en modelleringen dient zoveel mogelijk te worden voorkomen door de verschillende coderingen en modelleringen te harmoniseren of indien nodig te standaardiseren.

bron: RIVM de grondlegger van eenheid van taal.

FAIR Data point

FAIR Data Points worden gebruikt om datasets op een FAIR manier te beschrijven, met conform DCAT-AP gestandaardiseerde metadata en om de datasets beschikbaar te maken door middel van simpele web protocollen.

Meer info: https://www.fairdatapoint.org/

Fairification

FAIRificatie is het proces waarbij de herbruikbaarheid van een dataset wordt vergroot door het toepassen van de FAIR (Findable, Accessable, Interoperable en Reusable) principes. Dit zowel voor nieuwe data, waarbij de FAIR-principes vanaf het begin worden toegepast, als voor bestaande data, waarbij de vindbaarheid, toegankelijkheid, interoperabiliteit en herbruikbaarheid van de dataset worden vergroot door aanpassingen zoals betere documentatie, metadata en standaardisatie.

FAIR principles

FAIR is een acroniem dat in de context van data management wordt gebruikt. FAIR staat voor Findable, Accessible, Interoperable en Reusable. In het Nederlands: de data moeten vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar opgeslagen worden. Meer info: Wat is Fair?

Zie ook: TZW

Federated processing

Bij gefedereerde verwerking geeft de Datagebruiker de opdracht om een verwerking uit te voeren op één of meer omgevingen die worden ingericht onder controle van elk van de betrokken Datahouders. Gefedereerde verwerking is niet afhankelijk van een centraal gecoördineerde structuur en kent dus geen single point of failure en single point of power.

Generic Features

De knooppunten uit het Health-RI ecosysteem maken gebruik van generieke ondersteunende diensten. Bij voorkeur worden deze generieke diensten ook in de zorg zelf (primaire gebruik) gebruikt. Dit bevordert de transparantie en consistentie van de toepassing van deze diensten en voorkomt onnodige meervoudige kosten voor het implementeren en beheren van de oplossingen.

De volgende generieke diensten zouden aan de knooppunten van het Health-RI ecosysteem geboden kunnen worden:

• Identiteit registers

• Stelselbeheerder Health-RI

• Data Governance Commissie

• Data-omvormer

• (De)pseudonimiseringsdienst

• Koppeldienst

• Zeggenschapsdienst

• Toepassingsoverzicht

• Adresseringsdienst

• Centrale datatoegangscommissie

• Dataonderzoek aanvraagdienst

• MDR-Notificeerder Instantie

Tool provider

Een bedrijf dat gespecialiseerd is in het leveren van tools/software die gebruikt wordt bij het omgaan met gezondheidsdata.

Health data

Gezondheidsdata is zorgdata + onderzoeksdata + alle andere op de gezondheid van toepassing zijnde data (bijv. IoT-data en door de burger gegenereerde data).

Zie ook: TZW (beperktere scope)

Feasibility study

Een haalbaarheidsstudie is een beoordeling die bepaalt hoe waarschijnlijk het is dat een dataset een toegevoegde waarde gaat leveren aan een onderzoek. Als een onderzoek gaat over bv ouderen en die zitten niet of beperkt in de dataset dan kan de onderzoeker besluiten om de betreffende dataset niet aan te vragen.

Zie ook: TZW

Health-RI ecosystem

Geïntegreerde gezondheidsdata-infrastructuur voor onderzoek en innovatie dat voldoet aan de Health-RI Architectuur.

Het geïntegreerde gezondheidsdata-infrastructuur voor onderzoek en innovatie verwijst naar het geheel van alle betrokken partijen en elementen die een rol spelen bij wetenschappelijk onderzoek en hoe ze met elkaar interageren. Dit omvat niet alleen de technologische middelen en faciliteiten, maar ook de sociale, culturele, economische en politieke omgeving waarin wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt. Binnen het ecosysteem kunnen betrokken partijen op een veilige manier data met elkaar uitwisselen.

Health data access body (HDAB)

Een juridische entiteit aangewezen door een lidstaat van de Europese Unie om de toegang tot gezondheidsdata te beheren t.b.v. onderzoek, beleid en innovatie. De rol van een HDAB is om toegang tot gezondheidsdata te vergemakkelijken terwijl de bescherming van persoonlijke gegevens en privacy rechten wordt gewaarborgd.

De taken van een HDAB omvatten o.a.

• het verwerken van aanvragen (beoordelen aanvragen en vergunningen verlenen)

• voorzien in toegang-beheer van verwerkingsomgeving

bron: EHDS-verordening

Horizontal partitioning of data

Bij horizontaal gepartitioneerde gezondheidsdata bevat iedere bron data van verschillende patiënten/burgers/deelnemers (de rijen) en bevat iedere bron wel dezelfde kenmerken (de kolommen)).